Psy to zwierzęta stadne unikające konfliktów. Podstawą ich komunikacji jest mowa ciała – wysyłają nam i innym psom wiele komunikatów, często subtelnych lub niezauważanych przez ludzi.
Sygnały te mają pomóc w uniknięciu niebezpieczeństw i problemów, osłabić stres i niepokój u innych osobników. Mogą być też użyte w celu uspokojenia samego siebie.
Kiedy pies siedzi pod drzwiami podekscytowany na myśl o zbliżającym się spacerze, często ziewa, by zmniejszyć stres. Sygnały te dają również obu stronom poczucie bezpieczeństwa.
Oto kilka przykładów sygnałów uspokajających:
ODWRACANIE GŁOWY
Sygnał ten może być bardzo krótki – pies odwraca głowę w jedną stronę, a następnie w drugą stronę albo trzyma ją zwróconą w jednym kierunku przez kilka chwil. Nasz pupil używa tego sygnału, gdy zbliża się inny pies, który pojawił się zbyt gwałtownie lub idzie na wprost.
Pies odwraca głowę, kiedy nachylamy się nad nim, obejmujemy go, klepiemy po boku itp. – stoi wtedy spokojnie, ale ruchem głowy mówi nam, że czuje się niezręcznie.
ODWRACANIE SIĘ
Odwracanie się tyłem lub bokiem jest silnym sygnałem uspokajającym. Psy często używają go dopiero, gdy łagodniejsze nie dają oczekiwanego efektu.
Kiedy szczeniaki przeszkadzają dorosłym psom, te często odwracają się tyłem. My również możemy używać tego sygnału w stosunku do psa, np. kiedy pies jest bardzo podekscytowany, skacze na nas, odwróćmy się tyłem – na pewno szybko przestanie.
OBLIZYWANIE NOSA
Pies szybko oblizuje nos, zwykle z dołu ku górze. Jest to krótki, często niezauważalny ruch. Psy używają go wielokrotnie spotykając drugiego czworonoga, zwłaszcza, gdy tamten podchodzi bliżej. Również w stosunku do ludzi, kiedy pochylamy się nad psem, próbujemy go złapać, mówimy zdenerwowanym tonem głosu lub na widok aparatu fotograficznego, który go niepokoi.
ZASTYGNIĘCIE W BEZRUCHU
Pies może zastygnąć w pozycji stojącej, siedzącej, leżącej dłuższą chwilę, by czemuś zapobiec. Dzieje się tak często w trakcie spaceru, na widok zbliżającego się obcego psa. Kiedy w agresywny sposób próbujemy przywołać psa do siebie, czasem zauważymy, że siedzi on lub leży w miejscu udając, że wcale nas nie słyszy. Tym razem nie ma to nic wspólnego z nieposłuszeństwem – pies po prostu próbuje osłabić nasz gniew.
POWOLNE PORUSZANIE SIĘ
Gwałtowne ruchy wzbudzają niepokój, powolne mają efekt uspokajający. Czasami pies zwolni tylko odrobinę, a czasem zupełnie się zatrzyma. Występuje to często na widok innego czworonoga. Zamiast krzyczeć na psa, ciągnąć smycz, rozejrzyjmy się w spokoju i pozwólmy na wysłanie takiego sygnału. Wielu psom pomaga zatrzymanie się zachowując dystans, by spokojnie obserwować przechodzący, niepokojący obiekt.
Spowolnienie ruchów może pojawić się również na zdenerwowany ton człowieka – znowu to nie efekt nieposłuszeństwa czy lenistwa, a próba uspokojenia opiekuna.
MACHANIE OGONEM
To nie tylko oznaka zadowolenia. Jeśli towarzyszą temu sygnały informujące o czymś innym, np. strachu czy niepewności psa, ruchy ogona będą miały na celu przede wszystkim uspokojenie ludzi lub siebie samego. Można powiedzieć, że machanie ogonem jest formą wywieszenia białej flagi informującej o pokojowych zamiarach.
ZIEWANIE
Na tym przykładzie konieczne jest podkreślenie, że każdy sygnał uspokajający zależy od KONTEKSTU SYTUACJI.
Psy mogą ziewać, kiedy są zmęczone, podobnie jak ludzie, ale robią to częściej, by zaprowadzić spokój. Robią ro czekając w kolejce do weterynarza czy słysząc kłótnię opiekunów – próbując ich powstrzymać. Łatwo zaobserwować również jak pies ziewa z podniecenia, gdy wybieramy się na spacer.
PODCHODZENIE PO ŁUKU
Psy rzadko zbliżają się do siebie na wprost. Podchodzenie psa po łuku do innego psa jest naturalnym, kulturalnym zachowaniem w psim języku. Pies, podchodząc po łuku, pokazuje, że nie ma złych zamiarów i nie chce wywołać konfliktu. Dlatego psy czują się nieswojo, gdy zmuszamy je, by szły na wprost na obcego psa. Większość z nich nie potrafi tego zaakceptować, mogą pojawić się problemy z poradzeniem sobie w takiej sytuacji.
(źródło: „Sygnały uspokajające – Jak psy unikają konfliktów” Turid Rugaas)
WĄCHANIE PODŁOŻA
To częsty sygnał uspokajający. Polega on na szybkim opuszczeniu nosa ku podłożu, a następnie szybkim uniesieniu go z powrotem w górę. Węszenie samo w sobie działa uspokajająco na psa, dlatego warto pozwolić mu na to w trudnej sytuacji.
To tylko kilka sygnałów uspokajających. Do tej pory opisano ich ponad 30. Inne często używane to: podnoszenie łapy, kładzenie się, mrużenie oczu, tzw „oko wieloryba” czy uśmiech.
Psia mowa ciała to temat często poruszany przez etologów, zoopsychologów, biologów. Zdefiniowanie pojęcia sygnałów uspokajających oraz opisanie większości z nich to praca norweskiej trenerki Turid Rugaas. By dowiedzieć się więcej na ten temat zachęcamy do lektury książki tej autorki „Sygnały uspokajające – Jak psy unikają konfliktów”.
Mamy nadzieję, że zdobycie wiedzy o sygnałach uspokajających zapoczątkuje dokładniejszą obserwację czworonogów. Dzięki temu zrozumiemy naszego psa o wiele lepiej i będziemy w stanie pomóc mu w trudnościach, co poprawi piękną psio-ludzką relację.
